HOME www.tegels-uit-rotterdam.com
Rotterdamse tegelpilasters met wapenschilden
van de zeven stemhebbende steden van Holland
en wapenschilden van de zeven provincies
01
Museum Rotterdam, objectnummer 2474 (Publiek domein)
Tegelpilaster / Schoorsteenpilaster, twaalf tegels hoog, bij twee breed, paars op wit.
Getordeerde kolom met ionisch kapiteel op gemarmerd basement, op sokkel de Hollandse leeuw met kroon naar rechts lopend.
De kolom is omhangen met rangen en linten waaraan de wapens van de zeven stemhebbende steden van Holland, van bovenaf in juiste historische volgorde: Dordrecht, Haarlem, Delft, Leiden, Amsterdam, Gouda, Rotterdam.
De tegelpilaster is waarschijnlijk tussen 1725 en 1775 in Rotterdam vervaardigd.
Hij kan worden toegeschreven aan de tegelbakkerij Schiedamsedijk/Leuvehaven,
onder leiding van de familie Aalmis.
02
Ionisch kapiteel
Bekroning van een zuil in de Ionische orde, direct herkenbaar aan de karakteristieke spiraalvormige voluten die de overgang tussen schacht en architraaf markeren.
03
Wapen van Dordrecht
04
Wapen van Haarlem
05
Wapen van Delft
06
Wapen van Leiden
07
Wapen van Amsterdam
08
Wapen van Gouda
09
Wapen van Rotterdam
10
Voetstuk met gemarmerd basement, op sokkel de Hollandse leeuw met kroon naar rechts lopend.
In de 16e eeuw, tijdens de Nederlandse Opstand tegen Spanje, kreeg de Hollandse leeuw een bredere betekenis. Holland speelde een leidende rol in de opstand en het wapen van Holland werd een inspiratiebron voor het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
11
Museum Rotterdam, objectnummer 2473 (Publiek domein)
Tegelpilaster / Schoorsteenpilaster, twaalf tegels hoog, bij twee breed, paars op wit.
Getordeerde kolom met ionisch kapiteel op gemarmerd basement,
op sokkel de Hollandse leeuw met kroon naar rechts lopend.
Wapenschilden met de wapens van de zeven provincies aan ranken om kolom gehangen.
De tegelpilaster is waarschijnlijk tussen 1725 en 1775 in Rotterdam vervaardigd.
Hij kan worden toegeschreven aan de tegelbakkerij Schiedamsedijk/Leuvehaven, onder leiding van de familie Aalmis.
De tegelpilaster komt van de Zandstraat, een bekende en beruchte straat in Rotterdam waar onder anderen zeelieden vertier kwamen zoeken. De sloppenwijk rond de Zandstraat werd omstreeks 1915 afgebroken om plaats te maken voor het nieuwe Stadhuis van Rotterdam en het hoofdpostkantoor.De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was een confederatie met trekken van een defensieverbond en een douane-unie. Ze besloeg grotendeels het grondgebied van het huidige Nederland. Ze verwierf in de zeventiende eeuw grote politieke en economische macht en speelde geruime tijd een hoofdrol op het wereldtoneel. Het einde kwam met de inval van Frankrijk in 1793-1795 (tijdens de Eerste Coaltieoorlog) na een periode van neergang.
De Staten-Generaal was de regering van de Republiek der Verenigde Nederlanden (1579-1795). Deze Republiek was met de Unie van Utrecht op 21 januari 1579 ontstaan en bestond uit zeven provincies (gewesten), te weten Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Overijssel en Groningen.
12
Ionisch kapiteel
13
Wapen van de Provincie Gelderland (1)
Op de linkerhelft de klimmende Gulikse leeuw, op de rechterhelft staat de klimmende Gelderse leeuw.
14
Wapen van de Provincie Holland (2)
Het wapen van de provincie Holland is het klassieke wapen van Holland, een rode leeuw met blauwe klauwen en tong op een gele achtergrond.
De oorsprong ligt in de 12e eeuw, in de tijd van de graven van Holland. De vroegst bekende afbeelding dateert van rond 1198, op een zegel van graaf Dirk VII van Holland. Hierop is een leeuw te zien, een dier dat in de middeleeuwse heraldiek symbool stond voor macht, moed, heerschappij en legitimiteit.
In de 16e eeuw, tijdens de Nederlandse Opstand tegen Spanje, kreeg de Hollandse leeuw een nog bredere betekenis. Holland speelde een leidende rol in de opstand en het wapen van Holland werd een inspiratiebron voor het wapen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
15
Wapen van de Provincie Utrecht (3)
Het wapen heeft een gevierendeeld schild; op het eerste en vierde kwartier staat een kruis van zilver op keel (rood), op het tweede en derde kwartier staat een leeuw van keel, met azuren (blauwe) tong en klauwen, op een achtergrond van goud.
16
Wapen van de Provincie Zeeland (4)
Het wapen van Zeeland bestaat uit de leeuw van Holland, die uit de golven omhoog komt.
Het gebied tussen Holland en Vlaanderen was aan het begin van de Middeleeuwen een condominium, dat door beide graven werd bestuurd. De Hollandse graven probeerden echter de macht naar zich toe te trekken. Tijdens de twisten in Vlaanderen zagen de Hollanders hun kans schoon en veroverden heel Zeeland (zonder het huidige Zeeuws-Vlaanderen, wat pas in de 17e eeuw aan Zeeland kwam). Aan het eind der 13e eeuw werden de Hollanders weer (tijdelijk) verdreven. Pas sinds 1299 is het gebied definitief in bezit van de Hollanders.
17
Wapen van de Provincie Overijssel (5)
Op het wapen van Overijssel uit 1528 prijkt prominent de Hollandse leeuw, met de golvende IJssel op de achtergrond.
18
Wapen van de provincie Friesland (6)
Het wapen van Friesland (Fryslân) herinnert aan de Middeleeuwen. De zeven blokjes verwijzen naar de zeven (middeleeuwse) zeelanden. Dit waren zelfstandige landstreken langs de kust van Alkmaar tot de Weser, die samengingen in een verdedigingsverbond tegen de Noormannen. Het wapen van Fryslân met de twee gaande leeuwen en de zeven blokjes dateert van 1499, de tijd dat Albrecht van Saksen hier aan de macht was.
19
Wapen van de provincie Groningen (7)
In het eerste en vierde kwartier staat het wapen van de stad met daarop de adelaar. In het tweede en derde kwartier staat het wapen van de Ommelanden. Dit bestaat uit een zilveren schild met drie schuine balken van lazuur (blauw) en elf harten van keel (rood), gelijkend op de vlag van Friesland (maar niet op het wapen van Friesland); de Ommelanden werden door de jonkers aldaar in de 15e en 16e eeuw ook wel Klein Friesland genoemd om zich af te zetten tegen de naam Ommelanden, die naar de Stad verwees. De drie balken symboliseren de drie Ommelanden: Hunsingo, Fivelingo en Westerkwartier. De elf rode harten verwijzen naar de elf onderkwartieren.
20
Voetstuk met gemarmerd basement, op sokkel de Hollandse leeuw met kroon naar links lopend.
De Hollandse leeuw is een gekroonde klimmende heraldische leeuw, met in zijn rechterklauw een opgeheven zwaard en in zijn linkerklauw een bundel pijlen.
In het symbool dat Nederland of de Nederlanden vertegenwoordigt staat de leeuw voor de landsheer, het zwaard voor de gewapende macht en de bundel pijlen voor de verenigde Nederlandse gewesten.
* Neem ook kennis van mijn publicaties:
Twee Rotterdams tegelpilasters met portretten van Wilhelmina, prinses van Pruisen en Willem V, prins van Oranje, naar aanleiding van hun huwelijk op 4 oktober 1767
www.tegels-uit-rotterdam.com/tegelpilasters.htmlManganfarbene Säulenbilder auf Rotterdamer Fliesen in der Küche der Amalienburg im Nymphenburger Schlosspark
www.tegels-uit-rotterdam.com/amalienburg_saeulenbilder.html
Dankbetuiging
Mijn dank gaat uit naar Jan Pluis voor wardevolle hulp.
Zoon Norbert dank ik voor het redigeren en publiceren van het rapport.
Literatuur
A. Hoynck van Papendrecht, Catalogus van het Museum van Oudheden der gemeente Rotterdam, Rotterdam 1904
A. Hoynck van Papendrecht, Catalogus van het Museum van Oudheden der gemeente Rotterdam, Rotterdam 1908
A. Hoynck van Papendrecht, Beknopte Catalogus van het Museum van Oudheden der gemeente Rotterdam, Rotterdam 1912
A. Hoynck van Papendrecht, De Rotterdamsche Plateel- en Tegelbakkers en hun product. 1590-1851, Rotterdam 1920
A. Rünckel, Nederlandsche wapens van het Rijk, de Provincien en de Gemeenten, voorts van waterschappen, heerlijkheden enz. Deel I en II, De Bilt uitgevers compagnie, 1941
L.M. den Toom, J.H. van den Berge, Vroeg 17e eeuwse Rotterdamse tegelpilaren, Tegel 24, Otterlo 1996
J.H. van den Berge, De opbouw van de oudste tegelpilasters, Tegel 26, Otterlo 1998
Ingrid de Jager en Nora Schadee (red.), Tegels uit Rotterdam, Rotterdam 2009
Jan Pluis, De Nederlandse Tegel, decors en benamingen 1570-1930, derde herziene en vermeerderde druk, Leiden 2013
Wikipedia
