HOME     www.tegels-uit-rotterdam.com

Tegels uit de tegelbakkerij ’Piet Hein’ in het National Museum of Scotland in Edinburgh

Informatie over de persoon F.J. Kleijn, eigenaar van de tegelbakkerij ‘Piet Hein’.
Frederik Jacobus Kleijn werd op 19-10-1819 in Rotterdam geboren. 01
In 1842 was Frederik Jacobus als kantoorbediende in de Rotterdamse tegelbakkerij Aalmis Verwijk & Zoonen werkzaam en woonde met zijn moeder in het bedrijfspand aan de Leuvehaven. Bij de Volkstelling van 1843 woonde hij met zijn moeder nog in hetzelfde pand Leuvehaven C 329. Eigenaar van de tegelbakkerij en van het woonhuis was nu Cornelis Roeland Verwijk. 02 Nog in hetzelfde jaar werd Willem van Traa de nieuwe eigenaar van de tegelbakkerij en woonhuis. Hij nam Frederik Jacobus Kleijn als kantoorbediende over en stelde hem en zijn moeder een woning in het achterhuis aan de Dijkzijde ter beschikking.03
Frederik Jacobus Kleijn beëindigde op 21-08-1850 zijn dienstverband bij Willem van Traa.
Hij diende op 13-12-1850 een verzoek in bij de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland voor de oprichting van een tegelbakkerij in Schoonderloo, Gemeente Delfshaven, Wijk D N 80 oudt, E N 68 nieuw.04
In het voorjaar van 1864 gaf Frederik Jacobus Kleijn de tegelbakkerij ‘Piet Hein’ op.
Het echtpaar Kleijn-Hopman vertrok op 16-04-1869 met dochter Anna Maria Elisabeth naar Vrijenban.
Frederik Jacobus Kleijn bleef met Delfshaven verbonden als secretaris van de Commissie ter Oprichting van een standbeeld voor de zeeheld PIET HEIN. Op de natuurstenen sokkel van het standbeeld PIET HEIN vindt men de namen van leden van de technische Commissie ingemetseld, waaronder ook F.J. Kleijn als secretaris van de Commissie ter Oprichting van het standbeeld.
In 1873 gaf Frederik Jacobus Kleijn een boek uit over de geschiedenis van Delfshaven.Hij publiceerde ook in 1873 de brochure ‚Standbeeld van Piet Heyn - Verslag van al hetgeen daarop betrekking heeft‘. 09
In 1876 schonk Frederik Jacobus Kleijn de Stad Rotterdam keramiek, een modellenboek voor tegels en voorbeeldbladen uit de tegelbakkerij.10

No	Dagtekening	Omschrijving van het Geschenk	Ontvangsten van
15	22 Mei	Twee basementen van Delftsch aardewerk, vervaardigd in der tijd in de Rott. tegelbakkerij van Aalmis	den Heer F.J. Kleijn alhier
16	Junij	Model.boekje van het Tegelbakkers gilde te Rott. alsmede eenige losse modellen voor tegels en tafereelen	denselfde

Frederik Jacobus Kleijn overleed op 30-01-1898 in de ouderdom van 78 jaar. 11

 

Informatie over de tegelbakkerij ‘Piet Hein’
De bewoners van Delfshaven werden op 28-11-1850 door het gemeentebestuur van Delfshaven in kennis gesteld, dat Frederik Jacobus Kleijn uit Rotterdam het plan had in Schoonderloo, Wijk E, nommer 68 een werkplaats voor de productie van tegels op te richten. 05
Op 27-12-1850 werd de in Rotterdam wonende Frederik Jacobus Kleijn van de stad Delfshaven met eensluidend besluit de goedkeuring van de oprichting van de werkplaats meegedeeld.
F.J. Kleijn kocht van Jan en Jozias Moret, woonhuis, opslagruimte en schuur in Schoonderloo, Gemeente Delfshaven, Wijk E met het nummer 68. Hier was tot de verbouwing tot tegelbakkerij een leerlooierij gevestigd.
Zijn tegelbakkerij benoemde hij naar de in Delfshaven geboren bekende zeeheld Piet Hein.
Op 29-10-1851 verscheen in de Nieuwe Rotterdamsche Courant de volgende advertentie:

F.J. Klein (de schrijfwijze wisselt voortdurend van Klein, Kleyn tot Kleijn) bood in deze advertentie witte en geschilderde muurststeentjes (tegels) aan, die ook konden worden besteld bij zijn vader A. (Antonie) Kleyn in Rotterdam.

In 1861 werd meegedeeld, dat werkplaatsen en fabrieken aan gebrek aan afzet van hun producten leden. Als oorzaken werden spannungen in Europa en de burgeroorlog in Noord-Amerika aangegeven.
Nadrukkelijk werd opgemerkt: „De Tegelbakkerij heeft door weinig aflevering naar buiten’s lands minder verwerkt.“ F.J. Kleijn had toen nog zeven arbeiders in dienst.
In 1861 werd aanbevolen de handel met het buitenland, vooral met Engeland en België, op te nemen of te intensiveren. 06
In oktober 1861 schonk Frederik Jacobus Kleijn 42 tegels aan het INDUSTRIAL MUSEUM OF SCOTLAND in Edinburgh. 07

Einde van de tegelbakkerij ‘Piet Hein’
Op 28-03-1864 verscheen in de Nieuwe Rotterdamsche Courant de advertentie dat op 06-04-1864 bij de Notarissen PAATS & NIERSTRASZ in Rotterdam een huis en erf in Schoonderloo ter veiling kwam en aansluitend tot verkoop werd aangeboden.08
Met het einde van de tegelbakkerij ‚Piet Hein‘ eindigde tegelijkertijd de rijke traditie van de geschiedenis  van de sedert 1609 in Rotterdam handgemaakte tegels, want al in 1852 stopte Willem van Traa de tegelproductie van de Rotterdamse tegelbakkerij Schiedamsedijk / Leuvehaven.

 

Overzicht van de tweeënveertig tegels die Frederik Jacobus Kleijn in oktober 1861 aan het Industrial Museum op Scotland Edinburgh schonk
Er zijn 40 verschillende decors en een tegel met de naam van de tegelbakkerij.
De tegels in het museum laten zien wat in 1861 in de mode was.
Veel ervan zijn identiek aan de tegels die in het ‘Rotterdamsch modellenboek voor tegels’ staan vermeld; sommige zijn waarschijnlijk rond die tijd ontworpen in de tegelbakkerij ‘Piet Hein’.

* In England had de vervaardiging van tegels sedert 1840 een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Mechaniserung maakte het mogelijk tegels te persen en decors via transfers aan te brengen.

Tegels in het depot van het museum 1989 uitgelegd door Hans van Lemmen uit Leeds in het noordelijke Engelse graafschap Yorkshire.

 

Alle tegels in de verzameling hebben op de achterzijde een dergelijk etiketje.

 

 

RECLAMETEGEL

 

 

ORNAMENTTEGEL

	TEGEL IN HET ROYAL SCOTTISH MUSEUM, EDINBURGH	VERGELIJK OVEREENKOMSTIGE TEKENINGE IN HET ROTTERDAMMER MODELLENBOEK VOOR TEGELS	BESCHRIJVING VAN DE DECORS	VINDPLAATS BIJ JAN PLUIS, DE NEDERLANDSE TEGEL, -DECORS EN BENAMINGEN-
01			Rank met roosterwerk	A.01.01.49
02		3195 oud 5 / nieuw 4	Gebloemde beugel	A.01.03.02
03		3195 oud 1 /nieuw 75		A.01.03.08
04			Beugelbladen	A.01.03.40
05		3195 oud 7/ nieuw 15	Diagonaal decor met bogen	A.01.03.60
06		3195 oud 88 / nieuw 32	Kievitseitjes	A.01.05.42
07			Servetster	A.01.05.45
08			Vaas met guirlandes; hoekmotief: quartrozet	A.10.01.03
09				A.01.10.30
10		3195 oud 178 / nieuw 12	Krullen	A.01.10.34
11			Haarlemmer boeket	A.01.11.37
12			Central decor zonder omlijsting met hoekmotief	A.01.11.43
13			Fijn nagelblad nagel = anjer	A.01.11.58

14			Vierkant ruitpatroon ‘Cristalsteen‘	A.01.12.23
15		3195 oud 93 / nieuw 33	Dubbel kruisblad	A.01.12.47
16		3195 oud 103 / nieuw 23	Klaverblad RIT 1849 Gekl. Klaverblad	A.01.12.50
17		3195 oud 18 / nieuw 19	Centraal decor zonder omlijsting langs twee diagonalen	A.01.12.57
18		3195 oud 74 / nieuw 86	Kruisroosjes	A.01.12.60
19			Damborden	A.01.13.05
20		3195 oud 3 / nieuw 3	Bloemruitjes	A.01.13.16
21		3195 oud 10 / nieuw 70	Centraal decor met omlijsting; vierpas	A.01.21.14
22			Hamburger achtkant	A.01.24.01a
23				Vgl. A.01.27.04
24			Central decor met omlijsting	A.01.28.10
25		3195 oud 23 / nieuw 50	Druifranken	A.01.30.02
26			Lofvaasje	A.01.30.25
27			Fijne mandjes met cupido‘s	A.01.30.34
28			Zigzagbanden met kralensoeren	A.01.70.12
29
30			Donker schildpad	D.07.00.03

 

LANDSCHAP

31		3195 oud -/ nieuw 47	Landschap in dubbel gebogen achtkant met geparelde rand; hoekmotief: kwartrozet	A.03.01.34
32			Landschap in cirkel; hoekmotief: ossenkop	A.03.01.24
33			Landschap in het achtkant in het lof met cupido‘s	B.12.00.05
34			Landschap heel over	A.03.01.11

 

BLOEMENDECOR

13		3195 oud 190 / nieuw 18	Drietulp in accolades met vleugelblad	A.05.04.05
10			Tulp in gekarteld vierkant; hoekmotief: lelie
28		3195 oud 71 / nieuw -	Roos in achtkant met lof	A.05.02.07

 

 

MYTHOLOGISCH TAFEREEL

07

Mythologisch tafereel in spitse accolades; hoekmotief: kwartrozet

A.03.09.07

 

 

GENRETAFEREEL

37

3195 oud 127 / nieuw 38

Pleziertje in afgeplatte accolades met bloem en bladkrul

B.07.00.05

 

 

 

RANDEN

06

Tulpkolomrand Randtegel met afbeelding van een tulp, tussen 1880- m

A.14.05.07

 

 

Bewijs
HvP = Anton Hoynck van Papendrecht ‚De Rotterdamsche plateel- en tegelbakkers en hun product, 1590 – 1851‘ Rotterdam 1920.
RJB = Eppe Wiersum ,De laatste Rotterdamsche tegelbakkerij‘ in Rotterdamsch Jaarboekje 1921.

01 Archiv Rotterdam, Akte nr. 1867, Rotterdam 1819b129
02 Wijksregister van 1842 und RJB, p. 111
03 Adresboek 1842
04 Plaatselijke besturen Delfshaven en Schoonderloo, 1131 Processen-verbaal de commodo et incommodo wegens het oprichten van fabrieken 1844-1877 -1131-
05 Plaatselijke besturen Delfshaven en Schoonderloo, 1131 Processen-verbaal de commodo et incommodo wegens het oprichten van fabrieken 1844-1877 -1131-
06 KAMER VAN KOOPHANDEL EN FABRIEKEN,1861
07 ROYAL SCOTTISH MUSEUM, EDINBURGH
08 RJB, p. 112
09 Frederik Jacobus Kleijn ‚Beschrijving en Geschiedenis van Delfshaven‘, Joh. L. van der Pauwert, Delfshaven
10 Archief van de Commissie voor de Archieven, in. no. 190, lijst van aanwinsten
11 Akte nr. 554, Bron Rotterdam 1898b048

 

Literatuur
Jager, Ingrid de, ‘Negentien tegelbakkerijen van 1609-1866‘. In: Tegels uit Rotterdam, Rotterdam 2009, p. 42-76.
Joliet, Wilhelm, ‘Tiles from the Piet Hein Workshop of F.J. Kleyn in the Royal Scottish Museum Edinburgh‘. In: Glazed Expressions, nr. 25 (1992), p. 2-4, 6 Abb.
Joliet, Wilhelm, Die Geschichte der Fliese, Köln 1996.
Joliet, Wilhelm, Rotterdamsch modellenboek voor tegels afkomstig van het tegelbakkersgilde, Königswinter 2001.
Kamermans, Johan, ‘De productie van de laatste Rotterdamse tegelfabriek‘. In: Tegels uit Rotterdam, Rotterdam 2009, p. 204-221.
Kleijn, Frederik Jacobus, ‘Beschrijving en Geschiedenis van Delfshaven‘; Joh. van der Pauwert; Delfshaven 1873.
Kleijn, Frederik Jacobus,‘Standbeeld van Piet Heyn - Verslag van al hetgeen daarop betrekking heeft‘, M. Wyt & Zoonen, Rotterdam 1873.
Papendrecht, Anton Hoynck van, ‘De Rotterdamsche plateel- en tegelbakkers en hun product, Rotterdam 1920.
Pluis, Jan, De Nederlandse Tegel,decors en benamingen 1570-1930 / The Dutch Tile, Designs and Names 1570.1930, m.m.v. dr.D. Hanekuijk, P. Bolwerk en J. van Loo. Derde, herziene en vermeerderde druk / Third, revised and enlarged edition, Primavera Pers, Leiden 2013.
Wiersum, Eppe,‘De laatste Rotterdamsche tegelbakkerij‘ in Rotterdamsch Jaarboekje 1921.

 

* Neem ook kennis van mijn volgende publicaties over het onderwerp ‘ornamenttegels:
Nederlandse ornamenttegels in het Museum Rotterdam
www.tegels-uit-rotterdam.com/ornamenttegels.html
Een Rotterdams modellenboek voor tegels
www.tegels-uit-rotterdam.com/rotterdamschmodellenboek.html
Een Rotterdams modellenboek voor tegels in beeld
www.tegels-uit-rotterdam.com/rotterdams_modellenboek_voor_tegels_pdf.html

 

Dankwoord:
Ik bedank mijn tegelvriend Jan Pluis dat ik informatie uit zijn boek DNT in mijn publicatie mocht opnemen.
Mijn zoon Norbert wil ik bedanken voor het redigeren en publiceren van het rapport